Σε έλεγχο της κατάστασης των πλατανιών στην πλατεία Ελευθερίας προχωρά ο Δήμος Θεσσαλονίκης, μετά την πτώση ενός μεγάλου δέντρου το βράδυ της Παρασκευής 24 Ιουλίου 2026, κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων και έντονων καιρικών φαινομένων.
Το δέντρο κατέρρευσε μέσα στον περιφραγμένο χώρο του εργοταξίου, χωρίς να σημειωθεί τραυματισμός. Το περιστατικό κινητοποίησε τις δημοτικές υπηρεσίες, την Πυροσβεστική και το Δασαρχείο, καθώς δημιουργήθηκαν ερωτήματα για την κατάσταση και τη σταθερότητα των υπόλοιπων πλατανιών που βρίσκονται περιμετρικά της πλατείας.
Στο πλαίσιο των άμεσων μέτρων, συνεργεία του Δήμου πραγματοποίησαν τη Δευτέρα 27 Ιουλίου εκτεταμένο προληπτικό κλάδεμα. Η παρέμβαση επικεντρώθηκε στα ψηλότερα κλαδιά, ώστε να περιοριστούν το ύψος, το βάρος και η επιφάνεια της κόμης που δέχεται την πίεση του ανέμου.
Σύμφωνα με τον αντιδήμαρχο Τεχνικών Έργων, Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Κινητικότητας, Πρόδρομο Νικηφορίδη, η απόφαση ελήφθη κατόπιν συνεννόησης με το Δασαρχείο και τη Διεύθυνση Πρασίνου. Τα χαμηλότερα κλαδιά διατηρήθηκαν, καθώς το φύλλωμα είναι απαραίτητο για τη λειτουργία και την επιβίωση των δέντρων κατά τους θερινούς μήνες.
Τι έδειξαν οι εκσκαφές γύρω από το δέντρο
Μετά την πτώση του πλατάνου πραγματοποιήθηκαν εκσκαφές γύρω από τη βάση του, προκειμένου να εξεταστεί το ριζικό του σύστημα.
Όπως ανέφερε ο Πρόδρομος Νικηφορίδης, κάτω και περιμετρικά του κορμού εντοπίστηκε πλάκα σκυροδέματος, η οποία φαίνεται ότι περιόρισε τη φυσιολογική ανάπτυξη των ριζών. Αντί να κινηθούν προς βαθύτερα στρώματα του εδάφους, οι ρίζες αναπτύχθηκαν κυρίως οριζόντια και κοντά στην επιφάνεια.
Κατά την ίδια ενημέρωση, μέρος του ριζικού συστήματος ήταν νεκρό, γεγονός που είχε περιορίσει τη δυνατότητα του δέντρου να στηρίζει το βάρος του και να αντέχει στις ισχυρές πιέσεις του ανέμου. Ο αντιδήμαρχος σημείωσε επίσης ότι η κατάσταση του συγκεκριμένου πλατάνου είχε επιδεινωθεί κατά τους προηγούμενους δύο μήνες.
Η παρουσία του σκυροδέματος και οι επιφανειακές ρίζες δεν σημαίνουν αυτομάτως ότι όλα τα δέντρα της πλατείας αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. Η εικόνα, ωστόσο, δημιουργεί την ανάγκη να εξεταστεί ξεχωριστά το καθένα, ιδιαίτερα στα σημεία όπου δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί εργασίες στο υπέδαφος.
Προβληματισμός για το βόρειο τμήμα
Μεγαλύτερη προσοχή δίνεται στα πλατάνια του βόρειου τμήματος της πλατείας, όπου δεν έχουν προχωρήσει ακόμη οι εκσκαφές του έργου ανάπλασης.
Ο Δήμος εξετάζει τρόπους προσωρινής αντιστήριξης πριν από την έναρξη των εργασιών κοντά στις ρίζες, ώστε οι παρεμβάσεις στο έδαφος να μην επηρεάσουν τη σταθερότητα των δέντρων. Παράλληλα, στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η δημιουργία μεγάλων διαμορφώσεων ή ζαρντινιέρων γύρω από τους κορμούς, με στόχο να εξασφαλιστεί περισσότερος διαθέσιμος όγκος χώματος και να ενισχυθούν οι συνθήκες ανάπτυξης του ριζικού συστήματος.
Η πρόθεση της δημοτικής αρχής, σύμφωνα με τον Πρόδρομο Νικηφορίδη, είναι να διατηρηθούν τα πλατάνια, τα οποία βρίσκονται στην πλατεία εδώ και πολλές δεκαετίες. Οι τελικές παρεμβάσεις θα πρέπει, πάντως, να καθοριστούν μετά την ολοκλήρωση των ελέγχων και την αξιολόγηση της κατάστασης κάθε δέντρου.
Τι επισημαίνει ερευνητής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών
Την ανάγκη εξατομικευμένης επιστημονικής εξέτασης υπογραμμίζει ο ερευνητής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών Κωνσταντίνος Ιωάννου.
Όπως εξηγεί, ένα ριζικό σύστημα που αναπτύσσεται κυρίως οριζόντια, λόγω σκυροδέματος ή άλλων εμποδίων στο υπέδαφος, μπορεί να καταστήσει το δέντρο περισσότερο ευάλωτο σε ισχυρούς ανέμους. Η σταθερότητα επηρεάζεται ακόμη από την κατάσταση του κορμού, την ηλικία, την υγεία των ριζών, το μέγεθος της κόμης και τις παρεμβάσεις που έχουν γίνει κατά το παρελθόν.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα κλαδέματα πρέπει να πραγματοποιούνται με βάση τις αρχές της δασοκομικής επιστήμης και από εξειδικευμένο προσωπικό. Η υπερβολική αφαίρεση κλαδιών μπορεί να επιβαρύνει ένα δέντρο, ενώ και η πλήρης απουσία συντήρησης δεν αποτελεί ασφαλή λύση μέσα στο πυκνοδομημένο αστικό περιβάλλον.
Για τα πλατάνια της πλατείας Ελευθερίας προτείνει έλεγχο ένα προς ένα, τόσο στο υπόγειο ριζικό σύστημα όσο και στον λαιμό και στον κορμό πάνω από την επιφάνεια του εδάφους.
Σε εξέλιξη η δημιουργία του Πάρκου Μνήμης
Το περιστατικό σημειώθηκε ενώ στην πλατεία βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες για την ανάπλασή της και τη δημιουργία του Πάρκου Μνήμης. Η σύμβαση του έργου υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2026 και οι εργασίες άρχισαν επισήμως στις 15 Μαρτίου.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την κατάργηση του παλιού χώρου στάθμευσης και τη διαμόρφωση ενός δημόσιου χώρου πρασίνου και ιστορικής μνήμης. Η πλατεία συνδέεται ιδιαίτερα με την ιστορία της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και με τη συγκέντρωση χιλιάδων Εβραίων ανδρών από τις γερμανικές αρχές κατοχής τον Ιούλιο του 1942. Ο Δήμος παρουσιάζει την ανάπλαση ως έργο που θα επαναφέρει την πλατεία στη δημόσια ζωή και θα αναδείξει τη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος.
Η πτώση του πλατάνου προσθέτει μια σύνθετη τεχνική παράμετρο στην εκτέλεση του έργου. Η διατήρηση των παλιών δέντρων θα πρέπει να συνδυαστεί με την ασφάλεια εργαζομένων, κατοίκων και μελλοντικών επισκεπτών, αλλά και με παρεμβάσεις που δεν θα προκαλέσουν νέα προβλήματα στο ήδη περιορισμένο ριζικό τους σύστημα.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση του ελέγχου στο βόρειο τμήμα και η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων για κάθε πλάτανο ξεχωριστά.