Σαράντα δύο χρόνια μετά την έναρξη της συστηματικής ανασκαφικής έρευνας, ο αρχαιολογικός λόφος της Τούμπας μπαίνει σε τροχιά συνολικής ανάδειξης, με Υπουργείο Πολιτισμού, Δήμο Θεσσαλονίκης και ΑΠΘ να προετοιμάζουν τις μελέτες που θα καθορίσουν τη μελλοντική εικόνα και λειτουργία του χώρου.
Στόχος είναι ένας από τους σημαντικότερους αλλά λιγότερο γνωστούς αρχαιολογικούς πυρήνες της Θεσσαλονίκης να γίνει προστατευμένος και προσβάσιμος δημόσιος χώρος, χωρίς να διαταραχθεί η αρχαιολογική έρευνα που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει δεσμευτεί ότι εντός του 2026 θα ξεκινήσει η διαδικασία προκήρυξης διαγωνισμού για την εκπόνηση των απαιτούμενων μελετών προστασίας, ανάδειξης και ανάπλασης. Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης έχει αναφερθεί ειδικότερα στην προετοιμασία αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, μετά τον οποίο θα μπορεί να ωριμάσει πλήρως το έργο.
Από την αρχαιολογική έρευνα σε έναν ανοιχτό χώρο
Η ανασκαφή της Τούμπας πραγματοποιείται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το οποίο διατηρεί την επιστημονική ευθύνη της έρευνας. Το ΑΠΘ περιλαμβάνει την Τούμπα στις ενεργές πανεπιστημιακές ανασκαφές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Η πανεπιστημιακή ομάδα έχει ήδη διαμορφώσει μια πρώτη προσέγγιση για την ανάδειξη της περιοχής. Παράλληλα θα πρέπει να ολοκληρώσει τις απαραίτητες μελέτες για τη συντήρηση, την κατά χώραν προστασία και την επιστημονική τεκμηρίωση των αρχαιολογικών ευρημάτων, πριν ο σχεδιασμός περάσει στο επόμενο στάδιο.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά την αυτοψία της στον λόφο στις αρχές Σεπτεμβρίου, ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται να αναδειχθούν άκριτα όλα τα ανασκαφικά κατάλοιπα. Η επιλογή των τμημάτων που μπορούν να παρουσιαστούν στο κοινό θα γίνει βάσει της επιστημονικής τεκμηρίωσης των ανασκαφέων και με βασική προϋπόθεση την αποτελεσματική προστασία τους.
Τι κρύβει ο λόφος της Τούμπας
Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται περίπου δύο χιλιόμετρα από το ιστορικό κέντρο και περιλαμβάνει τον χαρακτηριστικό λοφίσκο και την περιβάλλουσα «τράπεζα».
Τα αρχαιολογικά στρώματα καλύπτουν μια εξαιρετικά μεγάλη χρονική περίοδο, από την Εποχή του Χαλκού έως την πρώιμη ελληνιστική εποχή, ενώ στην κορυφή έχουν εντοπιστεί και τάφοι της μέσης βυζαντινής περιόδου. Περισσότερα από 40 ανασκαφικά σκάμματα έχουν ερευνηθεί μέχρι σήμερα, προσφέροντας στοιχεία για την αρχιτεκτονική, την οργάνωση και τη διαχρονική εξέλιξη του προϊστορικού οικισμού. Ο χώρος κηρύχθηκε αρχαιολογικός το 1990.
Σύμφωνα με τον Δήμο Θεσσαλονίκης, τα ευρήματα τεκμηριώνουν την ύπαρξη οργανωμένης εγκατάστασης στην περιοχή ήδη από τον 13ο αιώνα π.Χ., περίπου 1.300 χρόνια πριν από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 315/316 π.Χ.
Τι μπορεί να αλλάξει στην περιοχή
Η τελική μορφή της ανάπλασης δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Αυτό θα είναι αντικείμενο των μελετών και του διαγωνισμού που θα ακολουθήσει.
Η βασική κατεύθυνση, ωστόσο, έχει ήδη τεθεί: ανάδειξη των αρχαιοτήτων, προστασία της ανασκαφής και ταυτόχρονα δημιουργία συνθηκών ώστε ο λόφος να μπορεί να χρησιμοποιείται από κατοίκους και επισκέπτες ως ένας ανοιχτός χώρος μέσα στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό.
Η θέση του προσφέρει πανοραμική θέα προς τη Θεσσαλονίκη και το Υπουργείο Πολιτισμού θεωρεί ότι αυτό αποτελεί πρόσθετο πλεονέκτημα για τη μελλοντική αξιοποίησή του.
Ένα αίτημα που μπήκε στην κυβερνητική ατζέντα
Η ανάδειξη του λόφου είχε τεθεί από τον Στέλιο Αγγελούδη στην κυβέρνηση τον Αύγουστο, μαζί με άλλα αιτήματα του Δήμου Θεσσαλονίκης. Τότε ο Δήμος ζητούσε επικαιροποίηση των διαθέσιμων μελετών, εξασφάλιση χρηματοδότησης και επιτάχυνση των διαδικασιών. Στα τέλη του ίδιου μήνα ο Δήμος ανακοίνωσε ότι η ανάπλαση του αρχαιολογικού χώρου περιλαμβάνεται μεταξύ των θεμάτων για τα οποία υπήρξε θετική κυβερνητική ανταπόκριση.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον η προκήρυξη του διαγωνισμού και η εκπόνηση των οριστικών μελετών. Μέχρι τότε, δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένος τελικός σχεδιασμός, προϋπολογισμός ή συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα κατασκευής.
Αν το σχέδιο προχωρήσει, ένας χώρος που επί δεκαετίες αποτελεί κυρίως πεδίο αρχαιολογικής έρευνας θα μπορούσε να αποκτήσει έναν δεύτερο ρόλο: να γίνει ένα νέο σημείο ιστορικής αναφοράς και περιπάτου για την ανατολική Θεσσαλονίκη, με την αρχαιολογία να παραμένει στον πυρήνα του.