Πενήντα δύο χρόνια μετά την πτώση της επταετούς δικτατορίας, η 24η Ιουλίου παραμένει μία ημερομηνία με βαρύ ιστορικό και πολιτικό φορτίο. Δεν συμβολίζει μόνο την επιστροφή της χώρας στην κοινοβουλευτική ομαλότητα, αλλά λειτουργεί και ως αφορμή για μια διαρκή συζήτηση γύρω από την ποιότητα της Δημοκρατίας, την ανθεκτικότητα των θεσμών και τις υποχρεώσεις της πολιτείας και των πολιτών.
Η επέτειος του 2026 τιμάται σε μια περίοδο διεθνών συγκρούσεων, γεωπολιτικής αβεβαιότητας και έντονων αντιπαραθέσεων για το κράτος δικαίου, τη θεσμική εμπιστοσύνη, την πολιτική βία και τη λειτουργία του δημόσιου διαλόγου. Στα μηνύματά τους, εκπρόσωποι της πολιτειακής και πολιτικής ηγεσίας ανέδειξαν τη σημασία της ιστορικής μνήμης, αλλά προσέγγισαν από διαφορετικές αφετηρίες την πορεία και την παρακαταθήκη της Μεταπολίτευσης.
Η 24η Ιουλίου 1974 σηματοδότησε την κατάρρευση του δικτατορικού καθεστώτος και την επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Αθήνα, μέσα σε συνθήκες βαθιάς εθνικής κρίσης, μετά το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή. Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας συνδέθηκε στη συνέχεια με την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, τη διεξαγωγή εκλογών, το δημοψήφισμα για το πολιτειακό και την ψήφιση του Συντάγματος του 1975.
Τασούλας: Η Δημοκρατία έχει δικαιώματα, αλλά και απαιτήσεις
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας συνέδεσε την επέτειο με τη δήλωση του Γιώργου Σεφέρη κατά της δικτατορίας το 1969 και υπενθύμισε ότι η επιστροφή στη Δημοκρατία πραγματοποιήθηκε την ώρα που η Κύπρος βίωνε τις συνέπειες του χουντικού πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής.
Κατά την αποτίμησή του, η Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία αποτελεί τη μακροβιότερη και σταθερότερη δημοκρατική περίοδο της νεότερης πολιτικής ιστορίας της χώρας, παρά τις κρίσεις, τα λάθη και τις οπισθοχωρήσεις που καταγράφηκαν στη διάρκειά της.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ευθύνη που συνοδεύει τα δημοκρατικά δικαιώματα. Υποστήριξε ότι η Δημοκρατία απαιτεί ήπιο πολιτικό κλίμα, συναινέσεις στα μεγάλα ζητήματα και ενότητα απέναντι στις εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις. Παράλληλα, επανέλαβε την ανάγκη για δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική επίλυση του Κυπριακού. Η επίσημη ιστοσελίδα της Προεδρίας επιβεβαιώνει ότι ο Κωνσταντίνος Τασούλας ασκεί το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Κακλαμάνης: Η 24η Ιουλίου αποτελεί ιστορικό ορόσημο
Στη σύνδεση της δημοκρατικής αποκατάστασης με την τραγωδία της Κύπρου αναφέρθηκε και ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης. Χαρακτήρισε την 24η Ιουλίου 1974 ορόσημο για τον Ελληνισμό και υπογράμμισε ότι η μετάβαση πραγματοποιήθηκε μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Ο κ. Κακλαμάνης απέδωσε καθοριστικό ρόλο στην επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή και στην προσπάθεια αποφυγής νέων κύκλων εθνικού διχασμού. Παράλληλα, έθεσε στο επίκεντρο το κράτος δικαίου, τη λαϊκή κυριαρχία, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την υπευθυνότητα στον δημόσιο λόγο.
Όπως επισήμανε, οι διεθνείς αναταράξεις και οι πιέσεις που δέχονται οι δημοκρατίες καθιστούν επίκαιρη την ανάγκη προστασίας των θεσμών και προσήλωσης στις αρχές του κοινοβουλευτισμού. Η δήλωσή του δημοσιεύθηκε και από τη Βουλή των Ελλήνων, η οποία τον αναφέρει ως Πρόεδρο του Κοινοβουλίου.
Δένδιας: Ομοψυχία, λογοδοσία και διαφάνεια
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας χαρακτήρισε την επέτειο όχι μόνο ημέρα τιμής προς όσους αντιστάθηκαν στη δικτατορία, αλλά και υπενθύμιση των ευθυνών που δημιουργεί η λειτουργία ενός δημοκρατικού πολιτεύματος.
Στο μήνυμά του αναφέρθηκε στην εθνική ομοψυχία, την κοινωνική συνοχή, την ισονομία, τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και το κράτος δικαίου ως κριτήρια που καθορίζουν την ουσία και την ποιότητα της Δημοκρατίας. Επικαλέστηκε, επίσης, την επισήμανση του Κωνσταντίνου Καραμανλή ότι η Δημοκρατία είναι πολίτευμα του μέτρου και δεν μπορεί να αντέξει ούτε την κατάχρηση της εξουσίας ούτε την κατάχρηση της ελευθερίας. Ο Νίκος Δένδιας κατέχει το 2026 τη θέση του υπουργού Εθνικής Άμυνας.
Χατζηδάκης: Η Δημοκρατία δοκιμάζεται και από τον ευτελισμό της
Σε περισσότερο πολιτικά αιχμηρή παρέμβαση προχώρησε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο οποίος υποστήριξε ότι η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από όσους την αμφισβητούν ευθέως, αλλά και από πρακτικές που την υποβαθμίζουν.
Αναφέρθηκε στην πολιτική βία, στον λαϊκισμό, στην προσωπική στοχοποίηση αντιπάλων και στην περιφρόνηση των κοινοβουλευτικών κανόνων. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η δυνατότητα ακόμη και των ακραίων φωνών να εκφράζονται, να διαδηλώνουν και να εκπροσωπούνται αποτελεί απόδειξη της ανθεκτικότητας του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Ο κ. Χατζηδάκης αναγνώρισε ότι η Μεταπολίτευση δεν υπήρξε περίοδος χωρίς προβλήματα, αναφέροντας τις πελατειακές πρακτικές, τη δημοσιονομική διαχείριση και πλευρές του λεγόμενου «βαθέος κράτους». Έκρινε, ωστόσο, ότι το βασικό αποτύπωμα της περιόδου βρίσκεται στη θεσμική σταθερότητα και στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Ο Κωστής Χατζηδάκης εμφανίζεται στην επίσημη σύνθεση της κυβέρνησης ως αντιπρόεδρός της.
Φόρος τιμής στους αγωνιστές κατά της δικτατορίας
Ο αντιπρόεδρος της Βουλής Θανάσης Μπούρας, μιλώντας εκ μέρους της Ολομέλειας, απέδωσε τιμή και ευγνωμοσύνη σε όσους αγωνίστηκαν για την πτώση της δικτατορίας. Τόνισε ότι η 24η Ιουλίου δεν αποτελεί μόνο ιστορική επέτειο, αλλά διαχρονικό σημείο αναφοράς για την ελευθερία, τη συμμετοχή των πολιτών και τη δημοκρατική διακυβέρνηση.
Σε αντίστοιχο τόνο, ο Γιώργος Γεωργαντάς αναφέρθηκε στην επιστροφή της χώρας στη δημοκρατική ομαλότητα και στην ευρωπαϊκή της πορεία, σημειώνοντας ότι η Δημοκρατία δεν είναι ποτέ αυτονόητη και απαιτεί συνεχή συμμετοχή, υπευθυνότητα και σεβασμό στους θεσμούς.
Η διαφορετική ανάγνωση του ΚΚΕ
Μια ριζικά διαφορετική ερμηνεία της επετείου παρουσίασε το ΚΚΕ, το οποίο έθεσε στο επίκεντρο τον ρόλο του εργατικού και λαϊκού κινήματος στην αντίσταση απέναντι στη δικτατορία.
Το κόμμα χαρακτήρισε τη μετάβαση του 1974 αποτέλεσμα ευρύτερων πολιτικών και κοινωνικών συσχετισμών και υποστήριξε ότι η εγκαθίδρυση της κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας δεν άλλαξε τον ταξικό χαρακτήρα του κράτους. Παράλληλα, τίμησε όσους συνελήφθησαν, βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν ή έχασαν τη ζωή τους στον αντιδικτατορικό αγώνα.
Στη δήλωσή του συνέδεσε τη σημερινή κατάσταση της Δημοκρατίας με τις συνθήκες εργασίας, τις κοινωνικές ανισότητες, τη διαφθορά και την εξωτερική πολιτική, καλώντας τον λαό να μετατραπεί από «παθητικό θεατή» σε πρωταγωνιστή των πολιτικών εξελίξεων. Οι θέσεις αυτές αποτυπώνουν την πάγια κριτική του ΚΚΕ απέναντι στη μεταπολιτευτική πολιτική και οικονομική οργάνωση της χώρας.
Μια επέτειος που δεν εξαντλείται στις τελετές
Παρά τις ουσιαστικές ιδεολογικές διαφορές, στα μηνύματα της ημέρας διακρίνεται ένα κοινό σημείο: η Δημοκρατία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα οριστικά κατοχυρωμένο κεκτημένο που λειτουργεί χωρίς συνεχή προστασία.
Η συμφωνία, ωστόσο, σταματά συχνά σε αυτή τη γενική διαπίστωση. Οι πολιτικές δυνάμεις διαφωνούν για το πόσο πλήρης υπήρξε η δημοκρατική αποκατάσταση, για την αποτίμηση της Μεταπολίτευσης, για την ποιότητα του σημερινού κράτους δικαίου και για τους κινδύνους που απειλούν τους θεσμούς.
Ακριβώς αυτή η δυνατότητα δημόσιας και ανοιχτής διαφωνίας αποτελεί μέρος της ουσίας της επετείου. Η 24η Ιουλίου δεν είναι μόνο ημέρα ιστορικής αναδρομής. Είναι και μια υπενθύμιση ότι η Δημοκρατία κρίνεται καθημερινά: στη λειτουργία των θεσμών, στην απόδοση δικαιοσύνης, στην προστασία των δικαιωμάτων, στη λογοδοσία της εξουσίας, στην απόρριψη της βίας και στη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν ουσιαστικά στη δημόσια ζωή.